Episode 24 – Bård Wormdal, journalisten som avslørar den hemmelege tenesta

***

Etterretningstjenesta i Norge, eller dei hemmelege tenestene, har i mange år vore knytt til mange myter og mystikk. Er det slik at det finst ein skjult makt bak Regjering og Storting, som kan ta store avgjersler av viktig nasjonal betydning, utan at det kjem fram i offentlegheita? Er demokratiet vårt berre ein fasade når det gjeld trygging- og utanrikspolitiske spørsmål, der alle dei viktige avgjerslene er bundne av militære avtalar unnateke offentleg innsyn? Dette er eit spørsmål som lenge har engasjert alt frå paranoide konspirasjonsteorietikarar til idealistar som kjemper for full transparens rundt Norges tilhøve til verdas stormakter. Men som regel stoppar det ved spekulasjonane, då det er svært vanskeleg å få fram kjelder og dokumentasjon som kan setje lys å kva som føregår i dei hemmelege tenestane. Fram til no.

Etter mange års iherdig gravearbeid har den Vadsø-baserte NRK-journalisten Bård Wormdal klart å presentere ein stor del av historia til dei strengt hemmelege militære installasjonane i Nord-Norge, nærare bestemt Vadsø, Vardø og Fauske, samt spionskipet Marjata, i boka «Spionbasen». Her kjem det mellom anna fram at Norge i over 60 år har hatt eit formelt direkte samarbeid med NSA og CIA, heilt utanom NATO, Stortinget og offentlegheita forøvrig. Amerikanarane har også betalt enorme summer for bygging og drift – og til og med lønsutgifter til norske operatørar – for dei militære anlegga. Den offisielle versjonen er at anlegga er til for å tjene norske interesser, men i boka til Wormdal kjem det fram at lyttestasjonen og radaren i Finnmark er blant dei aller viktigaste forsvarsanlegga for USA, og er av uvurderlig betydning for å overvake Russland sine forsvarsaktiviteter.

Følg Uten Filter på…

Episode 23 – Neil Howe, generasjonsforskaren som spår ny stor samfunnskrise

*****

Denne episoden av Uten Filter er på engelsk.

Finanskrise, økonomisk krise, oljekrise, klimakrise, migrasjonskrise, krigen mot terror. Lista er lang over krisene som i stor grad pregar dagens generasjon unge vaksne. For å setje samtida i eit historisk perspektiv drar stadig fleire linja tilbake til 1930-talet og Den store depresjonen for å samanlikne dagens økonomiske og politiske røyndom. Makroøkonomane er for lengst samde i at den økonomiske krisa frå og med 2008 er den verste sidan 30-talet.

Er dette berre trivielle historiske samanlikningar eller liknar dagens mørke skyer meir på skyene på 1930-talet enn me likar å tru?

Den amerikanske historikaren, demografen og generasjonsforskaren Neil Howe trur samanlikninga er langt frå triviell. Ved å ha forska på alle generasjonar i USA sidan det 17. hundreåret har han saman med forskarkollega William Strauss kome fram til at det er klare teikn på at historia består av eit mønster der fire typar av generasjonar går igjen i ein syklus på 80 år. I boka «The Fourth Turning» skisserer dei korleis dagens unge vaksne er ein generasjonstype med svært mange parallelltrekk til dei unge vaksne på 1930-talet.

– Det har alltid vore forskjellar mellom generasjonane. Ein generasjon deltek i krigen, og ein annan generasjon er barn av krigen, seier Howe.

– Men ikkje berre er generasjonane forskjellige, dei har ein tendens til å følgje kvarandre i eit bestemt mønster. Og dette mønsteret har i USA vore bestemt av store hendingar som krigar, revolusjonar og økonomiske kriser, som skjer rundt kvart åttiande år, seier Howe, som forklarar at modellen også har vore gjeldane for Europa det siste hundreåret.

Den fjerde typen av generasjonen, «den fjerde vending», er generasjonen som er unge vaksne under store samfunnskriser. Førre generasjon av denne typen var unge vaksne under Depresjonen på 30-talet og Andre verdskrigen, og før dette under den amerikanske borgarkrigen, og før dette igjen under den amerikanske revolusjonen. No er denne generasjonen på retur.

Medan det var den såkalla «The Greatest Generation» som måtte ta dei tunge taka gjennom krisa på 1930-talet og Andre verdskrigen, er det «Millennium-generasjonen» av ungdom født mellom midten av 1980-talet fram til ca. 2004 som i dag møter liknande harde tider. Ein generasjon med veldig distinkt personleg karakter og politiske standpunkt, ifølgje Howe, som ser openberre like trekk mellom 1930-talet og i dag.

– Likskapane er tydelege. Me har som på 30-talet ein periode med høg arbeidsløyse, ingen vekst i verdshandelen og kronisk underkapasitet av arbeidskraft og kapital. Men også geopolitisk. Som i dag var 1930-talet ein periode der det ikkje var noko samhandling mellom verdsnasjonane eller nokon global supermakt, og sterke autoritære regimer som gjorde det dei ville, seier Howe.

Howe trur krigen i Syria og den enorme migrasjonsbølgja vil ha stor innverknad for framtida til Europa, der svært mange går med ei kjensle av maktesløyse som kan ha store konsekvensar for den politiske utviklinga.

– Det er svært demoraliserande for Europa, og undergraver europeiske leiarar sin evne til å kontrollere sine eigne samfunn. Folk har kjensla av å vere passive ofre av historia, og det er demoraliserande, spesielt for dei unge. Difor er dei unge meir open for radikale samfunnsendringar.

Du kan også lese eit utfyllande intervju med Neil Howe i den siste utgåva av avisa Dag og Tid. (finst berre i papirformat).

Følg Uten Filter på…

Episode 22 – Walid Al-Kubaisi, forfattaren som tek eit oppgjer med norsk islamdebatt

*****

Det brenn i islams hus, vert det sagt om dagen. Terroråtak i Europa, framveksten av IS, overgrepssakene i Köln og i Sverige har det siste året ført til at det å uttrykke motstand mot islam er blitt mainstream, medan forsoning mellom Vesten og islam verkar stadig vanskelegare. Men i det store biletet – har eigentleg islam forandra seg?

Få i Norge er betre til å svare på dette enn forfattar og skribent Walid Al-Kubaisi. Som politisk flyktning kom han til Norge frå Irak, og har skrive ei rekkje bøker og artiklar der islam og tilhøva i Midtausten er tema.

Al-Kubaisi, som sjølv har markert seg som ein knallhard motstandar av dei fundamentalistiske kreftene i islam, meiner det ikkje har skjedd vesentlege endringar i tilhøvet mellom Vesten og islam.

– Det har ikkje skjedd store endringar i tilhøvet mellom Vesten og Islam, trass i at det ser slik ut i media. Det er framleis to fronter som kolliderer når det gjeld islam, seier forfattaren, og viser til at om lag 50 % av norske muslimar er sekulære.

Forfattaren er kritisk til den offentlege debatten om islam i Norge, der han meiner vestlege politikarar er svært selektive i måten dei tilnærmar seg islamspørsmål.

– Både i Vesten og i islam er det eit mangfald av forskjellige synspunkt, og det finst mange punkter som møtast. Du kan finne islamistar som deler USA-hat med vestlege venstreradikale. Du kan finne sekulære muslimar som meiner at vestlege idealer er universelle, og som også gjeld muslimar. Du kan finne religionskritikarar med islamsk bakgrunn som er einig med Hege Storhaug. Du kan finne islamistar som Det muslimske brorskapet som samarbeider med Vesten og USA, medan andre islamistar som IS er blitt fiender med Vesten.

Etter at flyktningbølgja for alvor slo inn over Norge reagerer Al-Kubaisi på korleis norsk media har dekka krisa, ved først å vere overdrivent positiv til innvandringa for å så snu når ein ser at talet på asylsøkjarar byrjar å bli uhandterbart.

– Norsk media er selektiv og einsidig, og for å setje det på spissen, fundamentalistisk og partisk. Norsk media manglar nyansar, og når media køyrer ein dekning som er overdrivent positiv til innvandrarar, så ser media på ein kvar kritisk protest som rasistisk. Men når media plutseleg skiftar haldning så ser dei på eit kvart forsøk på å nyansere mediakjøret som feig.

Forfattaren reagerer på at det han meiner er det viktiste elementet i islam- og flyktningedebatten aldri vert diskutert i Norge. Nemlig korleis vestleg innblanding og krigføring i Midtausten er ein direkte årsak til flyktningestraumen.

– Vesten vil ikkje innsjå at flyktningebølga frå 2001 til no er ein konsekvens av amerikansk politikk i Midtausten. Vesten har ønskt å kontrollere og styre krisen i Midtausten, men ikkje å løyse den. Det er ikkje slik som europearar trur, at flyktningane kjem for å betre sine økonomiske vilkår. Det er heller ikkje slik at flyktningane har flykta frå despotiske regimer, då ville dei reist før. Men dei har flykta på grunn av amerikanske krigar og vestens politikk i Midtausten.

Høyr også Walid Al-Kubaisi snakke om sine møte med IS-sympatisørar, kva han trur om framtida og kvifor han trur det er essensielt at Vesten tek eit oppgjer med seg sjølv for å hindre ein framtid med stadig meir vald og terroråtak.

Følg Uten Filter på…

Episode 21 – Jan Svante Vanbart, hippien som aldri drog heim

*****

TEPOZTLAN, MEXICO (Utenfilter.net): Hippierørsla på 1960- og 1970-talet er forbunden med utallige historier og myter. Det meste som kunne protesterast mot i samfunnet vart protestert mot, og det fanst knapt ein etablert sanning som ikkje vart utfordra. Men åra gjekk, og protestrørsla døydde sakte men sikkert ut, og vart overteken av individualismens tidsalder på 1980-talet. Dei mest hardbarka hippiane fekk familie og jobb, og leiar i dag samfunnsinstitusjonane som dei sjølv ein gong hadde gjort opp opprør mot.

Men ikkje alle ga seg.

Jan Svante Vanbart frå Sverige var ein av dei klassiske 68-arane. Han levde i kunstnarkollektiv i tilknytning til dei alternative miljøa Lund og Christiania i København, og dreiv med antiimperialistisk teater. Så gjekk turen ut i verda, der han med ei gruppe reiste rundt i minibuss til India. Seinare sto Bali, Australia, Tahiti, USA og Mexico for tur. Han drog aldri heim att. Mexico vart staden der dei slo seg ned og bygde ein eigen økolandsby, i byen Tepoztlan utanfor Mexico City. Her har Vanbart no budd i rundt 35 år. Til forandring frå dei fleste frå hans generasjon, så er han heilt tru mot alt det han sto for på 1970-talet.

– Det var ingen dynamikk i kulturen vår i Skandinavia, så me søkte heilt enkelt noko nytt og ville sjå kva verda hadde å by på. Livet var forutbestemt, det var ein lineær måte å leve livet må. Du vart fødd, du går på skulen, du får arbeid, du får barn, villa og Volvo, og så får du pensjon og så var det slutt. Eg ville ikkje leve det livet. Nei!

Vanbart ga i 2005 ut boka «Vi drog – Jorden runt med 68-generationen» – der han fortalte om det fantastiske livet han har levd, og møtet med alle verdskulturane han har lært å kjenne. Og om kor glad han er for at han aldri ga opp hippielivet på 70-talet.

– Mange av oss blei fiska opp av samfunnet. Mange av oss hadde høg utdanning og fekk barn, og når dei då fekk jobbtilbod med gode lønningar var det vanskeleg for mange å seie nei, seier Vanbart.

– Eg valde å behalde fridomen min. Mange av oss er høgt utdanna, men me droppa ut og valde vår eigen veg. Det er ikkje ein enkel veg – du må arbeide hardt. Du har ikkje samfunnet som støttespelar, som ein har i Skandinavia, så måtte me arbeide for alt. Men det er eit mykje meir rikt liv samanlikna med å vere det eg vil kalla ein slavearbeidar i staten eller ein kommune.

– Trur du det er mange av 68-arane som i dag pensjonerar seg som sit igjen med litt dårleg kjensle i kroppen av å ha vald det komforme livet?

– Eg har kjent mennesker som ikkje ein gong vil snakke om det. Når eg presenterte boka mi så var det mange som fordømte boka mi, men eg trur det var ein reaksjon på at eg skreiv om noko dei gjerne ville gjort, men som eg gjorde. Det liv som dei trudde skulle vere deira liv, men som blei mitt liv i staden. Difor vil dei ikkje ha nokon som minner dei på om det frie liv. Dei ville ikkje innrømme at dei flytta over til den bekvemme sida.

Men no trur Vanbart at me ser starten på ei ny grøn bølge, der stadig fleire unge er leie av å ha så mykje moderne teknologi rundt seg heile tida.

– No trur eg det er eit generasjonsskifte på gang igjen. Eg merkar at fleire og fleire er trøtt av livet med telefon og iPad og vil tilbake til naturen. Eg har vore på konferansar her i Mexico der hundrevis av unge er klare til å leve eit liv i pakt med naturen.

Følg Uten Filter på…

Episode 20 – Eva Thomassen, aktivisten som reiste til eit krigsherja Syria

*****

I meir enn fire år har Syria som kjent vore herja av krig og konflikt. Det starta som opptøyer, utvikla seg til borgerkrig og er no ein storpolitisk krigssone med store deler av verdssamfunnet som aktive deltakarar.

Dette høyres kanskje ikkje ut som eit veldig aktuelt reisemål for folk flest, men det finst unntak. I haust var den norske kvinna Eva Thomassen på besøk i Syria saman med ein gruppe frå ein solidaritetsorganisasjon, for å vise sympati med det syriske folket. Ho har fulgt landet  tett i mange år etter å ha sjølv budd der for 20 år sidan.

– Me drog ned for å høyre om korleis regjeringa, religiøse leiarar, journalistar, universitetslærarar, og heile sivilbefolkninga opplever den totale blokkeringa av kontakt mellom Vesten og Syria, og kvifor dette ikkje vert snakka om i Vesten, seier Thomassen til Uten Filter.

Ho viser til sanksjonane som vestlege land sette inn mot Syria i 2011 under starten på borgarkrigen. Ho meiner desse sanksjonane er ein av dei største grunnane til at den syriske befolkninga har det så vanskeleg.

– Marerittet for syrarane er sanksjonane. Vesten har strupa økonomien i landet. Dei har ikkje tilgong på noko som helst. Finanstransaksjonar, flytrafikk eller import av matvarer er blokkert.

Thomassen reagerer på måten norske journalistar dekker krigen i Syria på, som ho meiner er svært einsidig.

– Eg meiner det er så nedrig måten norske journalistar dekker Syria-konflikten på. Dei klistrar seg til den vestlege historien om despoten Assad, og så lar seg smugle inn i Syria av opprørarar og står ved fronten og rapportere, i staden for å komme inn i Syria på ein vanleg måte.

– Men Syria er meir enn krig. Det er ein befolkning som lider på grunn av oss. Eg opplever at alle vil framstille Syria som eit øydelagt land, men den historien vil eg ikkje vera med på, seier Thomassen.

No, trygt heime igjen i Noreg, ønskjer ho å spre bodskapen frå det syriske folk til folk i Norge. Thomassen meiner det er eit stort paradoks at Noreg er så oppteken av å styrte den syriske presidenten Bashar Al-Assad, samtidig som me har sterke band til Saudi-Arabia.

Trass i dei knalltøffe tider for syrarane, møtte Thomassen eit stolt folk som klarte å fokusere på å leve eit tilnærma vanleg liv.

– Syria er sivilisasjonens vugge, og historien sit i sjela til syrarane. Det er styrken til det syriske folket, dei er berre opptekne av å bli ferdig med det og gå vidare.

Ho har ein oppmoding til norske politikarar, forskarar og journalistar.

– Ikkje la syrarane vere i dette hermetiske vakuumet. Få vekk sanksjonane. Det er så utruleg urimeleg og uanstendig kva Vesten utsetter den syriske befolkninga for.

 

Episode 19 – Jon Hustad, journalisten som åtvarar mot konsekvensane av migrasjonskrisa

*****

Foto: Schibsted Forlag

Korleis vil det norske samfunnet endre seg som eit resultat av den store migrasjonskrisen me i dag er vitne til? Vil velferdsstaten slik me kjenner den i dag overleve utgiftene knytt til innvandringa?

For å svare på desse spørsmåla har Uten Filter invitert den kjende journalisten Jon Hustad. Han jobbar til dagleg i avisa Dag og Tid, men er også å sjå i TV2s aktualitetsmagasin Underhuset. Hustad har skrive boka «Farvel Norge» – om hans spådom om velferdsstatens framtidige kollaps. Hustad er overtydd om at migrasjonskrisa vil framskynde velferdsstatens fall.

– Det er hovudsakleg innvandringa som vil føre til kollapsen til velferdsstaten. Om berre eit par år har migrasjonskrisa, dersom ho forblir like stor som i dag, påført oss ein kostnad like stor som heile oljefondet. Då kollapsar heile systemet relativt fort, seier Hustad.

– Norge om 10-15 år vil vere eit kaldare og kaldare samfunn, det er diverre vegen det går.

Hustad er også bekymra over andre sider av innvandringa, noko han gav uttrykk for i eit ærleg og personleg innlegg på nettavisa Medier24 tidlegare i haust. Her spår han at innvandringa vil gjere Norge til eit samfunn med mindre demokrati, mindre ytringsfridom, meir vald og meir ekstremisme.

– Forskarar reknar med at av 100 muslimar får me ein til to ekstremistar. Tek me inn 100.000 i året er det jo berre å rekna på kor mange ekstremistar me får ekstra, seier Hustad.

Han peiker på at integreringa for dei som kjem no vil bli langt dårlegare enn dei innvandrarane som har kome dei siste tiåre, rett og slett på grunn av mengda.

– Jo fleire som kjem jo vanskelegare blir det å integrere dei. Dei kjem i så store mengder at dei ikkje vil oppleve det same integreringspresset i det norske samfunnet som dei som kom på 1980- og 1990-talet. Det vil gjere at dei også blir dårlegare integrert. Dei vil bu i innvandrarbydelar og gå i innvandrarklassar, og merke mykje mindre til det norske samfunnet enn kva den første generasjonen med innvandrarar gjorde.

Han tror dette vil føre til ein gradvis forverring av ytringsfridomen i det norske samfunnet.

– Ytringsfridom i Europa er under press, og det er stort sett av islamistar. Redaktørar tek ikkje risikoen på å kritisere islam hardt og brutalt, fordi dei veit at det kan slå tilbake. Jo større risiko det er for å ytre seg, jo færre folk kjem til å ytre seg.

Hustad gir heller ikkje norsk media gode skussmål i måten dei har omtala migrasjonskrisen, og kjem med spesiell hard kritikk til NRK, som han i haust bestemte seg for å boikotte.

– NRK er jamnt over dårleg, og veldig prega av SV-segmentet i offentlegheita. For å spissformulere det så er NRK staden der Dagblad-tilsette dreg for å døy.

 

Høyr også episode 14 av Uten Filter med Helge Lurås, som også omhandla problematikk knytt til innvandring.

Følg Uten Filter på…

Episode 18 – Gisle Roksund, fastlegen som slår alarm om at vestleg psykiatri er i djup krise

*****

Stadig fleire fysisk friske nordmenn går på ulike form for legemiddel. Dobbelt så mange barn med ADHD går i dag på medisinar samanlikna med for ti år sidan. Talet på barn og unge som nyttar sovemiddel og antideprressiva har også dobla seg på like mange år.

Samtidig har det i den samme perioden vore ein sterk auke av nordmenn med ein psykiatrisk diagnose. Depresjon, ADHD, ME, Autisme og Asbergers er døme på sjukdommar som har skutt i vêret dei siste åra.

Er dette eit bilete på eit suksessfullt helsevesen som stadig klarar å fange opp fleire pasientar som før i tida vart neglisjert, eller er dette eit signal om at noko er riv ruskande gale i måten me som samfunn forheld oss til vanskelege ting i livet?

Denne vekas Uten Filter-gjest meiner diagnostiseringen og medisineringa av nordmenn har gått langt over sine breidder. Gisle Roksund har vore allmennpraktiserande lege i snart 40 år og er fast spaltist i avisa Varden, og tok i haust bladet frå munnen i Aftenposten, der han advarte om ein vestleg psykiatri i djup krise.

– Det har skjedd ein svær inflasjon i bruken av diagnosane. Ein blir ein meir oppteken av symptomar enn personen. Pasientane opplever at dei ikkje blir sett som person, men blir tingliggjort til ein diagnose, seier Gisle Roksund til Uten Filter.

Den erfarne legen opplever at legemiddelindustrien har hatt sterk påvirkningskraft for å utvide diagnosebruken, slik at stadig fleire får resept hos legen.

– Me som fagfolk har blitt forført av legemiddelindustrien, kor legemiddelindistrien sin måte å takle dette på har vore å lage forskning som faktisk er skeiv, der berre dei positive resultatene vert publisert, og dei negative resultatene har ikkje blitt offentleggjort.

– Mange av psykiatarane har tette band til legemiddelindustrien, og det bekymrer stort, fortel Roksund.

Han trur den auka diagnostiseringa ironisk nok gjer at folk blir verande sjuke lenge, og får støtte av forskninga der det kjem fram at meir enn kvar fjerde tenåring med psykiske problem går på medisinar ti år seinare.

– Folk som ser på seg sjølv som friske, dei får det betre og blir friske, medan dei som oppfattar seg som sjuke blir faktisk sjuke. Så her er det eit stort element av sjølvoppfyllande profeti.

Følg Uten Filter på…