Episode 15 – Christian Anton Smedshaug, økonomen som spår brutal krise i Norge

Foto: Anders Henriksen

***

Dei globale økonomiske realitetane er i ferd med å manifestere seg i norsk økonomi. Kvar veke forsvinn det nye oljerelaterte jobbar, og norske industriverksemder melder om mørke skyer på himmelen. Men kor alvorleg kan denne krisen eigentleg bli for Norge på lang sikt?

For å svare på dette spørsmålet har Uten Filter invitert Christian Anton Smedshaug. Til vanleg jobbar Smedshaug som dagleg leiar i AgriAnalyse, men er også kjent som økonom og forfattar av boka «Gjeld. Hvordan Vesten lurte seg selv». Smedshaug var ein av svært få nordmenn som klarte å spå finanskrisa i 2008.

– Me er diverre i den situasjonen at ingen av dei grunnleggande problemene som skapte krisen i 2008 er løyst. Me tviheld på gamle løysingar utan å erkjenne dei feila som vart gjort, seier Smedshaug.

Sidan det ikkje vart noko bratt økonomisk nedtur i 2008, meiner han krisen som no kjem vil bli desto større.

– Etter krisen i 2008 burde me ha fått mange konkursar og ansvarleggjering av dei som hadde gjort grove økonomiske feil. Men det har me ikkje fått. Tvert i mot har me fått ein situasjon der me er i ferd med å la kreditten øydelegge nasjonen.

Han viser til at Norge no er verdas tredje mest forgjelda land, og at befolkninga difor vil bli veldig sårbar for ein økonomisk nedtur.

– Den økonomiske fleksibiliteten til norske hushaldningar er veldig lav. Faresignalene er svært sterke etter mitt skjønn.

– Norge står foran ein svært brutal nedtur, pga kombinasjonen sterk forgjelding, høg bustadsektor og stor råvareavhengighet. Det er historisk sett typisk situasjoner som fører til ganske store nedturer, seier Smedshaug, som spår ein dobling av arbeidsløysa i Norge.

Smedshaug held no på med ei ny bok som handlar om velferdsstatens utvikling i Europa etter 2. verdskrig. Hans førre bok, «Gjeld. Hvordan Vesten lurte seg selv», kan kjøpast hos forlaget Res Publika.

Høyr også episoden 3 av Uten Filter, med siviløkonom Hans Jørgen Lysglimt, som også handlar om den økonomiske krisen.

Følg Uten Filter på…

Episode 14 – Helge Lurås, samfunnsforskaren som åtvarar mot den norske innvandringa

***

Europa står akkurat no framføre den største migrasjonskrisa sidan 2. verdskrig, og makthavarane har førebels ingen løysing på det enorme problemet. Men der mange vil at Norge skal opne grensene og ta inn fleire flyktningar, er det andre som åtvarar. No også frå forskarhold. Helge Lurås, leiar for Senter for internasjonal og strategisk analyse (SISA) kjem i si aktuelle bok «Hva truer Norge nå?» med skarp åtvaring mot at Norge kan bli eit land med store konfliktar og ustabilitet dersom ikkje grensene vert stramma inn.

– Innvandring har potensielt destabiliserande konsekvensar, om me samanliknar oss med alle multietniske land. Dette går på terrortrugsel og ekstremisme knytt til innvandrargrupper, men også motreaksjonar frå den etnisk norske befolkning, som Breivik var eit døme på, seier Lurås.

– Eg meiner me må vere forsiktige med å redusere den etnisk norske befolkninga for langt ned relativt til det ein kan kalle innvandrargrupper.

Lurås viser til at i SSB sine folketalsframskrivingar i 2100, vil vere eit klart fleirtal av innvandrarar relativt til etnisk norske. SSB har nyleg tilbakevist dette, men Lurås meiner SSB er uærlege med tala fordi dei ikkje tek med barnebarn av innvandrarar i analysen

– Om den etnisk norske befolkninga held fram med å synke er eg redd me vil få ein situasjon kor polariseringa og motsetnadane vil auke, og den politiske praksisen vil dreie seg mykje om dei relative størrelsane til gruppene.

Lurås trur dette vil bli forsterka dersom den norske økonomien går inn i ein stagnasjon, der ein lågare levestandard vil føre til ein meir innbitt kamp om ressursane.

Følg Uten Filter på…

Episode 13 – Svein Inge Olsen, festivalsjefen som går til krig mot einsrettinga

Foto: Erling Slyngstad-Hægeland

***

For Svein Inge Olsen var saknet etter 1970-talet med sine politiske polariseringar, ungdomsopprør og hippietid så sterkt at han for 15 år sidan var med på å starte Protestfestivalen i Kristiansand. I like mange år har festivalen provosert til høgre og til venstre i sin jakt etter røyster som protesterar mot etablerte sanningar.

Etter å ha halde på i 15 år trur Olsen det aldri har vore større behov for festivalen som no.

– Me lever i ei tid der me har blitt meir og meir einsretta, det er meir og meir farleg å meine noko som er utanfor fleirtalet. Alle skal meine det samme som fleirtalet, og det er så massivt. Du kan ikkje gå i mot dei allmenngyldige meiningane, då blir du plutseleg intolerant og fordumsfull, fortel Olsen i Uten Filter.

Tidlegare fekk festivalen gjerne kritikk for å vere for venstreradikal, men dei siste åra har kritikken gått motsatt veg, nemleg for mykje dominert av kristenkonservative. Olsen meiner dete er eit teikn i tida. Dei kristne er blitt opprørarane.

– No blir me kalla ein kristenkonservativ suppe. Nettopp fordi me har fulgt tida på kva som er upopulært. Konservative meiningar er blitt køyrd over. Du kan ikkje krenke nokon, for då blir du lynsja. Det fører til at stadig fleire meiningar vert feia under teppet.

Samtidig har det stadig blitt vanskelegare å få originale røyster til å delta på festivalen.

– Det finst ikkje originaler lenger, og det finst ikkje heltar lenger. Dei me hugsar frå barndomen som satte spor etter seg. Nokon vart kanskje litt latterleggjort, men det viste heilskapen i mennesket. Medan i dag har me eit samfunn der alle skal vere meir og meir like. Og det er etter mitt syns meiningslaust. Men også farleg.

Den erfarne festivalgeneralen er spesielt bekymra over ungdomsgenerasjonen, der han opplever engasjementet fråverande og einsrettinga overdøvande. Protestfestivalen har i fleire år jobba med å nå ut til ungdom i Kristiansand, men har ikkje lukkast.

– Det er utruleg vanskeleg å finne eit engasjement frå dei unge. Eg synest dette er skremmende. Eg er jo bekymra for mine barn, når dei veks opp, for kor ille det vil bli då. Eg kan ikkje sjå at dette vil endre seg, men eg håpar det.

Protestfestivalen 2015 går av stabelen 13. til 19. september. På programmet står mellom anna namn som Bob Geldof, Sverre Diesen, Veronica Orderud, Erling Havnå, Kjell Magne Bondevik og Hanne Nabintu Herland.

Følg Uten Filter på…